boğa burcu ve eski edebiat bilgilerimiz

boğa burcu ve eski edebiat bilgilerimiz

boğa burcu ve eski edebiat bilgilerimiz aksamdan beri yazılarımız gece gündüz demeden yazan boğa burcu Roma, dolayiariyie birlikte 2.000 km* ka-iar bir yer kaolar. İmparator Aurelius'un yap-trdtğt duvarlar eski Roma şehrini çepçevre Bugünkü Roma, duvarları aşarak, ge-f/emiştir.Roma'nın nüfusu, turist akınına göre değî-lik gösterir. Dünyada en çok turist çeken ş#* erin başında Paris'le birlikte Roma otlir.




•^oı ) vJalia'da Franklarda »ava>tı. Auro-llus Carus (s. 281-283) Ermenitran'da »ava-çırken yıldırım düşerek öldü. Yerine önce o^J-lu getirildiyse de, öldürülmesi üzerine komü-tanlardan
Diocletianus (s. 284-305) Roma'ya yeni bir düzen verdi. İmparatorluğu, eşit «imperium* yetkileri olan iki «augustus» (İmparator) arasında böldü. Bunlar gerekince yerlerine geçmek için yanlarına birer «caesar» (kayser) alacaklardı. «Augustusaların da, «cae-saralarm da biri batıda, ötekisi de doğuda oturacaktı. İmparatorlar da, kayserler de ne Senato ve ne de ordu tarafından seçilmediği gibi, bunlara da bağlı olmıyacaktı.
İki imparatorla birer yardımcısından mey dana gelen bu dörtlü saltanat, durumu kur taracağma büsbütün karıştırdı. Maxlmlanuı |a birlikte RomaV» »dere eden Diocletianus ç< j^ilince (305) kayserler onların yerlerini s Oİılar, böylece post kavgası da başladı. Bu dan sonra «eugustus»lar ile ccaesantlar h birlerine düştüler, bu karıcık durum İmpa lorlüğun İkiye ayrılmasına
C‘>mln‘>duı (s. 180-193) Marcus Aurdius' un oğludur. «İyi bdbanın kötü evlâdı* diye anılır. Çünkü r>ek zalim yaradılışlıydı Bir İsyan lonuncJa öldürüldü.
korna İmparatorluğu, 100 yıl türen sakin parlak bir yaşayıştan sonra, 50 yıldan fazi karışıklık İçinde kaldı. Gerçi Roma gene top rak kayhetnılyor, fıattâ yeni yerler kazanıyor du, yalnız, her şey şımaran askerlerin, «Praç tora edı varilin muhafız aıkelerinin elinde' cii. Sık İlk İsyanlar çıkararak, İstediklerini in parator yapıyorlirciı. Bu devrede 24 impar tor goldi geçti.
Bunler iraımdi. Tuna ordusunun deste lerne^l İli İmparator olan tAfrikalı» Seo mui Siviruı (t. 193*211) en çok yerin kelindir. Praeforları Roma'dan dışarı çıkı ^HMJİıriijL Hİürrlarlnı talmr 
Oıiavianuı artık tek başına kalmıştı.boğa burcu Se nato onu birkaç defa konsül seçti. M. O. 27 de ona «Augustuı» (Ulu) adını verdiler. «Irr perium» yetkisini alan Augustus'la birlikt Rvvna'nm İmparatorluk çağt da başlamış o du. Bu devirde birçok imparator hanedai çelip geçfniştir kİ başlıcalan şunlardır:
Augustus Hanedanı (M. Ö. 27-M, S. 68). • Yuıyıllar boyu süren savaşlar, Roma'da «k nş* duygusunu kuvvetlendirmişti. Bunun i( Augustus zamanında Roma gerçek bir bar kavuştu Augustus 44 yıl saltanat sürdü. Yı ПЭ üvey oğlu Tiberius (saltanatı M. S. 37) geçti. Tiberius önceleri çok İyi bir id kurdu. Senato ya saygı gösterdi. Sonraları def )«>lune saptı. Yerine geçen yeğeni Gı
Crattut'un, Ca«f*r'ın t! — Cumhuriyet, yüzyıii *» beri iç »avallerden ЬиплЧ zeltmek İçin yeniliklere, Ье^. tiyaç vardı. Marluı'un yc^r alanda birçok şeyler ^
yılında Caesar, Pompeius, ç/'*’ . ler. Böylece ilk «triumviret» ^ ortaya çıktı. Üçler aralarmde seçtiler, Crassus Suriye, Porr,p^ ‘ ye Ispanya valiliklerini aldılar. lük süresi bitince Gallia ya git»:
клЬЫ ettirdiler. Sayı$ı 3.000 kader olan I,. ânildşmâlâr Roma'nm üstünlüflünü ınğl unu yenip bir İmparatorluk haline getirdi.
kuma'nm Akdeniz'e #1 atıp donanma men, AkdanIz'I elinde tutmak İstiyan Ka «.а жп İpine gelmezdi. Başkentleri Kuzey kâda, bugünkü Tunus'un bulunduğu y( ulan KârtûCâlılar, aslında Fenikeli olduk İçin, Romalılar ePunic» derlerdi. Bundan layı iki devlet arasında M. Ö. 264-146 yı âfâsindâ 118 yıl süren savaşlara «Pön (P Sâvâpları» dendi (Bk. Pön Savaşları). Bu v«ş sonunda Ispanya da Roma toprağı o Romalılar Kartaca şehrini aidıtar, Afrika bir Roma sömürgesi kuruldu.boğa burcu Batı A u Romafılar'ın gölü oldu.
M. 0. 215-168 yılları arasında 47 yıl si ıkadonya savaşları sonunda da Roma C bütün Makedonya'y»f Yunanis f. Bu arada Salevkos Kırallı^ı da, kısa s ışlar sonunda, Roma'nm egemenliği )lrdi.
nngindrn meydana ırelıp uzun zaman жг.г^ rn dokma teamüllerle başlamıştı M ö v r nu srlJşme yolundayken. Özel hukuk v» kar :il Leviıa Kanunu» ortaya çıktı.
en olunca, yeni durumun İhtiyaçlarına ...r rue Severus’un ölümünden (235) sonra kc-'ük buhran, mutlak monarşi devrmm jnin Doku’ya taşınmasına yol açtı. Böyleo; kaynakı haline geldi, imparator emımı:r,e/ ınulan kurallara verilen değesi (kanunla *jııde yer aldık* şekliyle, yeni kanunlara ay ıjkuna da «îus antiquumı (eski hukuk karşı eskiden beslenen ilgi azalmış, bur:; gelmişlerdir. Hukuk yayınlan, daha çokJ nnı güden derleme, toplama, özetleme, yj kalmıştır.
^ru. Doğu Roma’da büyük hukuk stıru. nslı üstatların çalışmalan, lusıınıanus ını kavrayıp sonuca bağlamayı mûnıkt
öğretimine İstanbul Hukuk Fakültem V Hukuku'ndan İktibas suretiyle 51*: ır Kanunu» yürürlüğe girince, Romı nemi çok artmıştır. Çünkü, bütün E rnHkları. P.nmB. Wıılrttku*iMLrtairatur. 1nı а1гп^-. r Konıu Hukuku, kend.I.^f.rid -n n: uyifUİHnıııı drf-Adetlerden dos^.a. •. lalarmciH, Roma toplumu kurHllarını kapHiyan €XII Levba 1
Roma Akdeniz’e egemen olunc-i uyması gerekti. Alexandrus Sever ralorlufi:u’nu sarsan büyük bu2ırl ve İmparatorluk başkentinin Do^ darın iradesi, tek hukuk kayiL24ı' meclislerinin oylariyle konulan \ aldı. Hukukçuların eserlerinde ye* medikçe, eski devrin hukukuna' Bu devirde, hukuk ilmine каг^: r Jar din incelemelerine yönelmi:ş] maları kolaylaştırmak amacını r«al, lıcykel ve l’;Jhn.vNA tuKsttUr. «Al^ak kabartma», «viik'^t'k Кй1>нП1шп». «mııdc-bossc» (MUcydcn ayrılacak vo ffövdcIer 1yi-14' iH'lıırct'k şekildeki yüksek kabartma ‘ lîibl Mlslenıelerdo insan anato-nn>ı büyük ustalıkla belirtilmiştir. Trauuı Fbrumu’ndukl ünlü Tralan İ^arumı. imparatorun savaşlarını b nlea'o figürle canlandırır. Mlmar-lîsraı olduğu ffibl, burada da büyük-;.ix. yücelik, voKluk fikri gözetilmiş-;*r Büstler ise. heykel sanatında yeni b:r adımdı. Çünkü o zamana ka-ачг olduğu gibi, insan figürünü en puzel şeklinde, gerçekten uzaklaşa-r.ık canlandırmakr. Roma mimarlı-„'1. Yunan mimarlığı gibi yalnız tapı-n*^klarla, tiyatrolarla, heykellerle beliren bir mimarlık değildir; şehir, din mimarlığı bu sanatın birer koludur. Her çeşit yapıda. Mezopotamya’ dan gelme bir özellik denenmiştir (beşik ve tekne kemerlerle, arklarlc örtülü,boğa burcu günlük yorum kubbelerle kapatılmış yap M.stcmi), duvar örgüsünde dörtköş< taş yerine ağırlığı çok daha güzel da ğıtan petek şeklinde yontulmuş beş gen. altıgen taşlar kullanılmıştı] ruğla parçalan karıştırılmış har cuJlanıImaiU. yapıların zamanımız :adar kalmasını sağlamıştır. Sütur ir#r Seoit gli)l İMfjlilz romancılarının, Byron, Moora glftl Inglilz lirik şairlerinin payı Ы> yüktür. huMİerın etkileri, ilkin XVİll. yCryı •onlarme do^ru Oıateaubrİand, Mme de Staö J.-J. RouiMiau gibi yazarlarda görüldü. «Pn rprnantik» (romentlzmın öncüleri) deniU bu Mriatçıların atarlariyta edebiyata tabı levgisl, hayal gücü, kişinin kendi kendini tı |{| etmeah heyecanlarını başıboş bırakm |irdl. XIX. yüzyılde lae Vlctor Hugo, Lanr grm, Affred Do Musset, Atfred De Vtgny ı fairler şiirde; Vlctor Hugo, Alexendre jınet Pkre, Stendhal, Balzac gibi yazarlar rrenda; Vlctor Hugo,
^ Bunisrtn di}indâ, romanlar, yezıKlığı mn genel erJebjyel akımına göre <.lc * <ч^ц»г>. Şjk roman», erealiıt romane, «ivle#lı\^ a /0 itnıffandınlır,U haydut hikâycfcrl ra0^j«tteydi Bunlardan Ukinin baflıca kimisi Picaro arlında biri olduğu İçin, bu gibi macera romanlarına «pica-rasqua» (pikarask) danîldî. Picaro romanla nnm son büyük örneği, aynı zamanda o çığırın yergisi olan «Don Ouichote» (Don Kl-foî )tur.
Psikolojik Roman. — İnsan ruhunun lanmesiyia meydana gelen romanlardır. İlk güzel örneğini Mme de La Gayctte'in «Prîn ccsse de Clёve»İnde bulmuştur. Romantik devirde yeniden rağbet görmüş, Stcndhal'in «Kırmızı ve Siyah»iyie şaheserini vermiştir Çağımızda Marcel Proust «olayların zihinde yaşanması» usuliyle psikolojik romana yeni bîr yön verdi. Dostoyevski'nîn «Suç ve Ce-za»sı psikolojik tahlilde erişilmez bir dereceye ulaşmıştır. Bizde ilk psikolojik tahlil romanı Örneğini Mehmet Rauf «Eylül» adlı eseriyle vermiştir.
Tahlil Romanı. — İster topluma ait olsun ister insana, olayların, durumların sonuçlarından çok sebeplerini açıklamayı gözeten romanlardır.
Egzotik Roman. — Romantik devrin getirdiği çeşitlerdendir. Başka ülkeleri, özellik le yabancı, el değmemiş tabiat sahnelerini tas vır eden romanlardır. Bernardın De Sain Pterre'în «Paul İle Virglnljı»si, Pierre Lot^'nî «Isianda Balıkçısı», «Azâde»si, Chatcaubr-boğa burcu günlük yorum yazdı.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder